6.Gaia: Tentsioak eta gatazkak

Lehen Mundu Gerraren jatorria

Gilen I.a Alemaniako Enperadorea zen. Alemania nazioarteko politikaren gidari bihurtu ze, Bismarcki esker. Bismarckek Aliantza sistema bat sortu zuen Alemaniaren, Austriaren, Errusiaren eta Italiaren artean.

Bi helburu:

  • Frantzia bakartzea.
  • Balkanetako oreka: Austriak eta Errusiak aurkako interesak zituztela Balkanetan, eta horiek Europan gatazka bat sor zezaketen.

Gilen I.a hil zenean, Gilen II.a igo zen tronura. Bismarckek kargutik kendu zuen. Hedapen inperialistaren alde zegoen.

Bake Armatua. Bi ezaugarri:

  • Aliantza Hirukoitza: Alemania, Austria eta Italia.
  • Entente Hirukoitza: Frantzia, Errusia eta Britainia.

Potentzien arteko istiluak zeuden:

  • Koloniak zeudenez, arazo asko izan ziren. Antzinako potentziek estatu berriak baztertu, eta lehengairik eta merkaturik gabe utzi zituzten. Estatu horiek beren inperio koloniala eskatzen zuten.
  • Marokoko bi krisiak.
  • Ekialdeko auziak: liskarrak sortu zituzten beraien artean. Otomandar Inperioa indarra galtzen ari zenez, Austriak eta Errusiak konturatu zirenean, beraien indarra hor ezartzea erabaki zuten.
  • Errusia Serbia eta Bulgariaren alde zegoen, eta ahaleginak egin zituen austriarrek haiek ez menperatzeko.
  • 1914ko erailketa: 1914ko ekainaren 28an, Austria- Hungariako Inperioko tronuaren oinordekoak, Frantziako Fernando artxidukeak, ofizialki joan zen Sarajevo bisitatzera. Serbiar terrorista batek hil zuen. Austriak ultimatum hau bota zion Serbiari: Serbiak hilketa ikertzeari uzten bazion, Austriak gerra deklaratuko zion. Serbiak Errusiaren laguntza zuenez ez zuen kasurik egin. Austriak gerra deklaratu zion.

Errusia bien aurka hasi zen mobilizatzen.

Alemaniak gerra deklaratu zion; eta ondoren, Frantziari.

Alemaniak Belgika inbaditzea eta ontzidia mehatxatzea nahi zuen. Horregatik Britainia Handiak gerra deklaratu zion Alemaniari.

Lehen Mundu Gerraren jatorria

Gilen I.a Alemaniako Enperadorea zen. Alemania nazioarteko politikaren gidari bihurtu ze, Bismarcki esker. Bismarckek Aliantza sistema bat sortu zuen Alemaniaren, Austriaren, Errusiaren eta Italiaren artean.

Bi helburu:

  • Frantzia bakartzea.
  • Balkanetako oreka: Austriak eta Errusiak aurkako interesak zituztela Balkanetan, eta horiek Europan gatazka bat sor zezaketen.

 Gilen I.a hil zenean, Gilen II.a igo zen tronura. Bismarckek kargutik kendu zuen. Hedapen inperialistaren alde zegoen.

Bake Armatua. Bi ezaugarri:

  • Aliantza Hirukoitza: Alemania, Austria eta Italia.
  • Entente Hirukoitza: Frantzia, Errusia eta Britainia.

Potentzien arteko istiluak zeuden:

  • Koloniak zeudenez, arazo asko izan ziren. Antzinako potentziek estatu berriak baztertu, eta lehengairik eta merkaturik gabe utzi zituzten. Estatu horiek beren inperio koloniala eskatzen zuten.
  • Marokoko bi krisiak.
  • Ekialdeko auziak: liskarrak sortu zituzten beraien artean. Otomandar Inperioa indarra galtzen ari zenez, Austriak eta Errusiak konturatu zirenean, beraien indarra hor ezartzea erabaki zuten.
  • Errusia Serbia eta Bulgariaren alde zegoen, eta ahaleginak egin zituen austriarrek haiek ez menperatzeko.
  • 1914ko erailketa: 1914ko ekainaren 28an, Austria- Hungariako Inperioko tronuaren oinordekoak, Frantziako Fernando artxidukeak, ofizialki joan zen Sarajevo bisitatzera. Serbiar terrorista batek hil zuen. Austriak ultimatum hau bota zion Serbiari: Serbiak hilketa ikertzeari uzten bazion, Austriak gerra deklaratuko zion. Serbiak Errusiaren laguntza zuenez ez zuen kasurik egin. Austriak gerra deklaratu zion.

 Errusia bien aurka hasi zen mobilizatzen.

Alemaniak gerra deklaratu zion; eta ondoren, Frantziari.

Alemaniak Belgika inbaditzea eta ontzidia mehatxatzea nahi zuen. Horregatik Britainia Handiak gerra deklaratu zion Alemaniari.

Lehen Mundu Gerraren garapena (1914-1918)

Gerra mundu-gerra bihurtu zen potentzia nagusiak elkarren aurka aritu zirelako. Turkiak eta Bulgariak inperio zentralak lagundu zituzten. Greziak eta Estatu Batuek Entente Hirukoitza lagundu zuten.

Lehen Mundu Gerrak lau urteko iraupena izan zuen. Lau alditan bereiztu daiteke:

Mugimenduen gerra

Alemaniaren helburua Frantziari azkar garaitzea zen, ondoren Errusiaren aurka borrokatzeko.

Frantziak, Alemaniaren kontra presazko erasoaldi bat egitea eskatu zion Errusiari, eta hala izan zen. Alemaniak Errusia garaitu zuen. Hala ere, Paris salbatu zen.

Posizioen gerra (1914-1917)

Alemaniak erasoaldian porrot egin zuenez, fronteak sendotu egin zituen. Lortutako posizioak babestea zen helburua. Gerra egonkortu egin zen.

1917ko krisia

Egoera militarra aldatu zen bi arrazoiengatik:

  • Errusiako Iraultza. Iraultza horretan, tsarra tronutik kendu eta gobernu komunista ezarri zuten. Errusiak gerra utzi zuen, eta Alemaniari lurralde asko eman zizkion.
  • Estatu Batuak gerran sartu ziren. AEBak neutralak ziren, baina aliatuei hornidura saltzen zieten. Alemaniarrek salmenta horri eragotzi nahi zioten. Lusitania transatlantikoa hondoratu eta gero, AEBak gerran sartu ziren.

 1918ko erasoaldia eta gerraren amaiera

Alemaniak udaberriko azken erasoaldia egin zuen, baina porrot egin zuen. Iraultza espartakista izan zen, kutsu komunistakoa.

Inperio zentralek errenditu egin ziren. Gilen II.a enperadoreak abdikatu egin zuen.

Ondorio zuzenak

  • Zibilak. 8 milioi pertsona baino gehiago hil ziren, gehienak gizon gazteak; horrek eragin handia izan zuen Europako biztanlerian. Estatuak biztanleriaren morala kontrolatzen zuen komunikabideen eta zentsuraren bitartez: propaganda.
  • Ekonomikoak. Eutsi gerra irabazteko. Estatuek esku-hartzen hasi ziren, eta Gerrako ekonomia ezarri zen. Estatuak hartzen zituen ekoizpenari buruzko erabakiak. Emakumeek etxetik kanpo lan egiten hasi ziren, fabriketan eta landetan. Frogatu zen emakumeak edozein lana egin zezakeela, eta horregatik eskubide politikoak eman zizkieten herrialde askotan.
  • Teknologia. Arma berriak sortu ziren: blindatuak, kimikoak, artilleria… Estatuek asko inbertitu zuten ikerketa zientifikoan.
  • Geografikoak. Alemaniak Versaillesko ituna sinatu zuen. Kolonia guztiak galdu zituen, eta Frantziak eta Britainia Handiak bereganatu zituzten. Horrek mendekurako gogoa sortu zuen. Austria – Hungariako inperioa banandu zen, eta Austria (Saint Germain), Hungaria (Triamongo ituna) eta Txekoslobakia sortu ziren.

 Bakearen antolaketa

  • Parisko Bakea. Hiru helburu zituen: Alemaniaren suspertzea eragoztea; botereen oreka irabazleen artean; eta Errusia (komunista) bakartuta uztea.
  • Nazioen Elkartea sortu. Bere helburua munduko herrialde nagusiak elkartzea zen, nazioarteko arazoak modu baketsuan konpontzeko. NBEren aurrekaria izan zen.

 Ekonomia

Lehen Mundu Gerraren ondoren, Britainia Handiak zuen ekonomia-nagusitasuna, AEBek bereganatu zuen.

Krisia gogorra zen Europan, gehienez Alemanian. AEBak lagundu zioten krisitik ateratzen. 1923tik aurrera, bizitza maila hobetu egin zen.

 Politika

Demokrazia ahula zen herri berrietan.

Erregimen diktatorialak ezarri ziren; Italian Mussolini; Espainian Primo de Rivera; eta baita ere zegoen Portugalen eta Grezian.

Nazioarteen arazoak

Alemaniak zorrak ordaindu behar zizkion Frantziari, eta aldi berean Frantziak AEBei. Horrek arazoak sortu zituen. Horregatik, AEBak Dawes Plana sortu zuten, Alemaniari mailegu bat emateko, Alemaniak aliatuei ordaintzeko. Ekonomia hobetzeak distentsioa ekarri zuen. Frantzia eta Alemania hobeto ulertzen ziren eta Locarnoko ituna sinatu zuten 1925an, “1920 hamarkada zoriontsua”.

  1. Aún no hay comentarios.
  1. No trackbacks yet.

Responder

Introduce tus datos o haz clic en un icono para iniciar sesión:

Logo de WordPress.com

Estás comentando usando tu cuenta de WordPress.com. Cerrar sesión / Cambiar )

Imagen de Twitter

Estás comentando usando tu cuenta de Twitter. Cerrar sesión / Cambiar )

Foto de Facebook

Estás comentando usando tu cuenta de Facebook. Cerrar sesión / Cambiar )

Google+ photo

Estás comentando usando tu cuenta de Google+. Cerrar sesión / Cambiar )

Conectando a %s

A %d blogueros les gusta esto: